مراحل ترخیص کالا از گمرک از لحظه‌ی رسیدن کالا به بندر، مرز یا فرودگاه شروع می‌شود و با صدور پروانه و خروج کالا از درب گمرک تمام می‌شود. اگر اسناد کامل باشد و کد تعرفه درست انتخاب شود، این مسیر قابل‌پیش‌بینی است؛ اما یک ایراد کوچک در اسناد می‌تواند کالا را روزها در انبار نگه دارد و هزینه‌ی انبارداری و دموراژ بسازد. در این راهنما مراحل را به ترتیب و با مدارک لازم هر مرحله توضیح داده‌ایم.
پیش از رسیدن کالا چه چیزهایی باید آماده باشد؟
بیشتر تأخیرهای ترخیص پیش از رسیدن کالا ساخته می‌شوند. قبل از حمل این موارد را کنترل کنید:
- ثبت سفارش کالا معتبر در سامانه جامع تجارت، با مشخصاتی که با فاکتور یکی باشد
- کد تعرفه (HS Code) درست؛ درصد حقوق ورودی و مجوزهای لازم به همین کد بستگی دارد
- مجوزهای سازمانی کالا، مثل استاندارد، بهداشت یا قرنطینه، اگر کالا مشمول آن‌هاست
- هماهنگی با شرکت حمل برای زمان رسیدن و تسویه‌ی کرایه
مدارک لازم برای ترخیص کالا
- بارنامه (دریایی، هوایی یا جاده‌ای)
- فاکتور تجاری (Commercial Invoice)
- لیست عدل‌بندی (Packing List)
- گواهی مبدأ (Certificate of Origin)
- ثبت سفارش معتبر
- بیمه‌نامه‌ی باربری
- مجوزهای سازمانی مرتبط با کالا، در صورت نیاز
- کارت بازرگانی صاحب کالا یا وکالت‌نامه‌ی ترخیصکار
مراحل ترخیص کالا از گمرک، گام‌به‌گام
۱. ورود کالا و تخلیه در انبار گمرک
پس از رسیدن کشتی، هواپیما یا کامیون، کالا تخلیه و در انبار گمرکی یا انبار بندر نگهداری می‌شود. از همین لحظه، زمان انبارداری و برای کانتینرها مهلت رایگان خط کشتیرانی شروع به شمارش می‌کند.
۲. دریافت ترخیصیه از شرکت حمل
ترخیصیه (D/O یا Delivery Order) سندی است که شرکت حمل پس از تسویه‌ی کرایه و هزینه‌های مربوط صادر می‌کند و نشان میدهد کالا می‌تواند به صاحبش تحویل شود.
۳. اظهار گمرکی در سامانه
اطلاعات کالا، ارزش، کد تعرفه و اسناد در سامانه‌ی گمرک (EPL) ثبت می‌شود. پس از ثبت، اظهارنامه شماره‌ی کوتاژ می‌گیرد که در همه‌ی مراحل بعدی برای پیگیری پرونده استفاده می‌شود. اظهار دقیق، مهم‌ترین عامل سرعت ترخیص است.
۴. تعیین مسیر سبز، زرد یا قرمز
سامانه‌ی گمرک بر اساس مدیریت ریسک مسیر اظهارنامه را تعیین می‌کند. در مسیر سبز کالا بدون بازرسی ترخیص می‌شود، در مسیر زرد اسناد کنترل می‌شوند و در مسیر قرمز علاوه بر اسناد، کالا هم بازرسی فیزیکی می‌شود.
۵. ارزیابی و کارشناسی
ارزیاب گمرک اسناد و در صورت نیاز خود کالا را با اظهارنامه تطبیق میدهد: نوع کالا، مقدار، کد تعرفه و ارزش. اختلاف در هر کدام می‌تواند به اصلاح اظهارنامه، جریمه یا ارجاع به کمیسیون منجر شود.
۶. محاسبه و پرداخت حقوق ورودی و عوارض
حقوق ورودی (حقوق گمرکی و سود بازرگانی)، مالیات بر ارزش افزوده و عوارض مربوط بر پایه‌ی ارزش گمرکی محاسبه و پرداخت می‌شود. برای برآورد این مبالغ پیش از رسیدن کالا، از محاسبه‌گر هزینه ترخیص کالا استفاده کنید.
۷. اخذ مجوزهای لازم
برای کالاهای مشمول، تأییدیه‌ی سازمان‌هایی مثل استاندارد، بهداشت یا قرنطینه لازم است. برخی از این مجوزها به نمونه‌برداری و آزمایش نیاز دارند و بهتر است درخواستشان هم‌زمان با مراحل قبلی ثبت شود.
۸. صدور پروانه و خروج کالا
پس از تکمیل پرداخت‌ها و مجوزها، پروانهی گمرکی صادر می‌شود. کالا بارگیری می‌شود، از درب خروجی گمرک عبور می‌کند و به انبار صاحب کالا می‌رسد.
چه چیزهایی زمان ترخیص را طولانی می‌کند؟
- اسناد ناقص یا ناهمخوان، مثلاً اختلاف وزن یا ارزش میان فاکتور و بارنامه
- انتخاب اشتباه کد تعرفه
- اختلاف در ارزش‌گذاری کالا
- نیاز به آزمایش و نمونه‌برداری برای مجوز
- تأخیر در تسویه با شرکت حمل و دریافت ترخیصیه
هر روز تأخیر، هزینه‌ی انبارداری و دموراژ را بالا می‌برد؛ بنابراین کنترل اسناد پیش از رسیدن کالا ارزان‌ترین راه کاهش هزینه است.
ترخیص در گمرکات مختلف کشور
مراحل اصلی در همه‌ی گمرکات یکسان است، اما نوع محموله و رویه‌ها فرق می‌کند: گمرک شهید رجایی بیشتر محموله‌های کانتینری دریایی را ترخیص می‌کند، فرودگاه امام خمینی محموله‌های هوایی و اکسپرس را، و در شمال‌غرب، کالاهای وارداتی زمینی از ترکیه از مرز بازرگان وارد می‌شوند. برای این مسیر، صفحه‌ی ترخیص کالا در تبریز و گمرک بازرگان را ببینید.
چه زمانی از ترخیصکار کمک بگیریم؟
اگر اولین واردات شماست، کالا مشمول مجوز است، یا کد تعرفه و ارزش‌گذاری آن قطعی نیست، سپردن پرونده به ترخیصکار باتجربه معمولاً از هزینه‌ی تأخیر ارزان‌تر تمام می‌شود. تیم ترخیص کالا از گمرک آرمان تجارت آدرین از کنترل اسناد تا تحویل درب انبار همراه شماست. اگر انتخاب روش حمل هم برایتان سؤال است، مقاله‌ی تفاوت فورواردر و کریر را بخوانید.
سوالات متداول درباره مراحل ترخیص کالا
ترخیص کالا معمولاً چند روز طول می‌کشد؟
در شرایط عادی و با اسناد کامل، بین ۳ تا ۷ روز کاری. کالاهای نیازمند مجوز یا آزمایشگاه، یا اظهارنامه‌هایی که به مسیر قرمز می‌روند، ممکن است زمان بیشتری ببرند.
آیا بدون ثبت سفارش میتوان کالا را ترخیص کرد؟
برای واردات تجاری، ثبت سفارش معتبر از شرطهای ترخیص قطعی کالاست و بهتر است پیش از حمل انجام شده باشد.
ترخیصکار کیست؟
ترخیصکار شخص یا شرکتی است که با پروانهی رسمی گمرک، به نمایندگی از صاحب کالا تشریفات گمرکی را انجام میدهد؛ از اظهار و پیگیری ارزیابی تا پرداخت و خروج کالا.
آخرین بررسی محتوا: مهر ۱۴۰۵. رویه‌ها و نرخ‌های گمرکی با بخشنامه‌های جدید تغییر می‌کنند؛ وضعیت روز را از گمرک جمهوری اسلامی ایران یا کارشناسان ما بپرسید.